Nedir bu Mikrolight denen alet…

Mikrolaytçılığın tarihçesini araştırmaya niyetlenen bir kimse okuduklarının onu 1891 yılına, Alman Otto Lilienthal’in ilk yelkenkanat denemelerine kadar geriye götüreceğini fark eder.Beş yıllık sürede yaklaşık 2000 uçuş gerçekleştiren Otto 30 metrelik bir tepeden süzülerek 300 metre kadar ilerleyebiliyordu, yani 1/10 düzeyinde bugünkü gliderlere çok yakın bir oran yakalamıştı.İlk denemesinin üzerinden beş yıl geçtiğinde talihsiz bir uçuş esnasında derin bir stall sonrası yere çarptı ve birgün sonra öldü . ‘ bir hava aracı tasarlamak zor değildir, yapmakda çok zor olmaz, esas iş onu test etmektedir’ sözleri havacılık tarihinde hep onun anısıyla hatırlandı.

Wright kardeşler ve ferdinand ferber uçuculuğun öncüleri olarak 1903-1908 arasında gerçekleştirdikleri ilklerle bugün bizle buluşan tüm hava araçlarının temel düşüncesini ortaya koydular.
Francis melvin rogallo, langley havacılık araştırma ve geliştirme laboratuarındaki çalışmaları döneminde 1948’de ilk delta kanat patentini almıştı. 34 yıllık meslek yaşamını 1970’de tamamlayıp emekli olunca, kuzey karolayna’ya yerleşti ve delta kanat tasarımı konusunda çalışmalarını sürdürdü. Delta kanatlara bu nedenle rogallo kanat da denir.

Rogallo kanatlar amerikan ordusu ve NASA tarafından pratik uygulama alanlarında kullanılabilirlermi diye incelendiler. NASA test pilotu Leu everett, 100 beygirlik bir motor gücü ve delta kanatla yerden havalanan ilk insan oldu. Ancak sonuçlar yüz güldürücü olmaktan uzaktı. Saturne gönderilen uyduların yüzeye inişi, vietamdaki pilotların uçağı terk ettikleri durumlarda araziye değil üslere ulaşabilmeleri ya da insansız casus uçaklarının tasarımında bu kanatlar denendi. Bu çabalar beklentileri hiçbir zaman tam olarak karşılamadı, ama her uğraşı kanat tasarımını biraz daha geliştirdi ve rogallo.nun kanatları ilk ortaya çıktıkları 1948 yılındaki halleri gibi değillerdi artık.

Delta kanatların büyüsü kendisini uzay programları ya da jet uçuş araştırmalarındaki bilim adamlarından hep gizledi. Ondaki neşeyi bulup, ortaya çıkartmak alakasız bir etkinlikle uğraşan insanlara nasip oldu. Su kayağı yapanlar.

Evet, Fransız su kayağı şampiyonu bernard danis 1964 yılında kendini güçlü bir teknenin çektiği delta kanat ile uçurmayı başardı. Yine bir madalyalı su kayakçı, avusturalyalı bill moyes, aynı zamanda NASA’da çalışmış bir uçak mühendisi olmanın da verdiği avantajları kullanarak 1968 yılında danis’in yolunda ilerledi. Moyes’in tasarımı kanadın altında yön kontrolüne olanak sağlayan üçgen borular da içeriyordu. Buna ilerde mikrolight terminolojisinde trapez denilecekti.
1972’de paul depasse deltaplane ve bernard denis delta manta adı altında kendi tasarımlarını pazara sunmaya başladılar.

Amerikalı ve İngiliz uçucular kafayı 3-eksenli ultralight türü araçlara taktıklarından (aynı Alaattin arkadaşımız gibi) deltakanatları motorize etmek yine Fransızlara kısmet oldu. 1975 yılında mimar jean marc geiser geliştirdiği trike üzerine 12hp motor ve delta manta türü bir kanat ekleyerek piyasaya sürdü. Aynı dönemde Japonya, İtalya ve kısmi olarak ingilterede deneysel motorize delta kanatlar ortalarda görünmeye başlamıştı. Mayıs 1976’da Avusturalya’lı Ron wheeler’ın özgün tasarımı ‘scout’ gerçek anlamda başarıyla pazarlanan ilk ultralight olarak havacılık tarihinde yerini alıyordu.
Amerikalı uçuş meraklıları yarışa 1977 yılı biterken girdiler. ‘teratorn’ ve ‘rally’ amerikadaki ilerlemiş tanıtım, pazarlama ve dağıtım olanakları sayesinde yılda 500 adet gibi satış düzeylerine ulaşan markalar oldular. John moody’nin ‘easy rider’ modeli havacılık fuarındaki gösterisinde 1300 metreye çıktığında insanlar ‘bu araçlarda gelecek var’ demeye başlamıştı.

1978 yılında Dave cook 15hp’lik motor gücü ve delta kanadı ile manş kanalını geçti.

1982 yılı sivil havacılık içerisinde microlightların legalize olduğu, diğer bir deyişle CAA ve BMAA tarafından yasal kısıtlamalarla uçuşlarının düzenlendiği yıl oldu. Ölümlü kazalar pek çok üreticinin ciddi soruşturmalara uğramasına, bir kısmının da işlerine son vermesine yol açtı.
İngiliz bob calvert 1983 senesinde 5300 metre ile mikrolight yükseklik rekorunu kırdı. Aynı yıl içerisinde Rotax motorları mikrolightların üzerinde görülmeye başlandı.

1984’de manair, 1985’de pegasus üretime başladı. 1985 yılı içerisinde başka bir uzun mikrolight uçuşu Cezayir-Fas arasındaki 520 millik mesafe non-stop gerçekleştirildi. Ertesi sene eve jackson Londra-sydney uçuşuna başladı, 1987 yılı içerisinde tamamladı. Tabi tek uçuşta değil, molalar vererek tam onbeş ayda. Eve bu yolculuk esnasında motor arızası, emergency iniş, tutuklanma, hatta ateş edilmesi gibi sayısız zorluk yaşadı. Bu arada Eve’in bayan olduğunu hatırlatalım. Aynı yıl Fransız nicholas hulot kuzey kutbuna mikrolight ile ulaştı. O yıllarda ingilterede 780 civarı ruhsatlı mikrolight bulunuyordu.

1989’da andre georges lafitte Atlantik okyanusunu geçmeye teşebbüs etti, ancak hava muhalefeti nedeniyle grönlanda iniş yaptı.

1992 yılında Fransız üretici aircreation üretim ve pazarlamaya başladı.

1995 içerisinde pegasus ve manair rotax912’leri mikrolightlarında kullanmaya başladılar.

1997’de dünya hava oyunlarının birincisi türkiye’de gerçekleştirildi ve İngiliz takımı 5 altın, 3gümüş, 4 bronz madalya ile ülkelerine döndüler.
1999 yılında alman mikrolight pilotu saatte 265km ile hız rekorunu elde ettiler.
2000 yılında collin bodil manair blade 912 ile 99 günde dünya çevresini dolaşmayı başardı.

2004 yılında alaattin ve ender karşılaştılar.

2006 yılında aircreation 912 aldılar.

Halen mikrolightçılık gönen ve Manyas ovasındaki temel geçim kaynağını oluşturmaktadır. 2005 yılında tarım ve köy işleri bakanlığı tarafından yapılan islah çalışmaları kapsamında tuzakçı köyünde pilot uygulamaya geçilmiş, yöredeki mikrolightçı ailelerin tohum ve zirai ilaç gereksinimlerini karşılamak için bir program başlatılmıştır. Ova köylerinde hane başına 6-8 mikrolight düşmektedir. 2010 yılı itibarıyla gönen havzası genelinde bu sayının 15’in üzerine çıkarılması amaçlanmaktadır. Yine Bandırma-çanakkale karayolu edincik mevkkinde yapımı başlanan bir tesis 2009’da faaliyete geçebilecek ve günde 30 ton mikrolight kanat bezini el değmeden ayırabilecektir. Bu ve buna benzer sanayi işletmelerinin ürünlerini arap ülkeleri ve ortadoğuya pazarlayacak bir kooperatifin kurulması için ilgili bakanlıklarla temasa geçilmiştir.

Derleyenler : Alaattin Kaçar & Ender Birgül

Balıkesir ve Yöresi Sivil Havacılık Sitesi